ایدز 25 ایل‌ده، 25 میلیون نفرین جانین آلیب (۱۹ خرداد ۱۳۸۵)
25 ایل بوندان قاباق ایلک دفعه گؤرسنن ایدز مریض‌لیگیله مبارزه، ایندی‌یه‌دک ایدزین آرادان گئتمه‌سینه سبب اولماییب. ایدز آدلی بیر مریض‌لیگین اولماسی، ایلک دفعه 25 ایل بوندان قاباق آمریکانین آتلانتا شهرینده‌کی مریض‌لیک کنترل مرکزی طرفیندن اعلام اولدو؛ 1981ینجی ایلین ژوئن آیین‌دا ایلک مبتلالاری گؤرسنن بو مریض‌لیک ایندی‌یه‌دک 25 میلیون نفرین جانین آلیب و 40 میلیون نفرده ایدزه مبتلا اولاراق، ایدزین یاییلان پنجه سینده اسیردیرلر.

بیرلشمیش ملت‌لر تشکیلاتینین وئردیگی بیلگی‌لره گؤره، بعضی اؤلکه‌لرده ایدزین یاییلما سرعتی باشقا اؤلکه‌لره گؤره آز اولسادا، ایدزین قوربانی‌لری ایکینجی دونیا ساواشین‌دا اؤلن‌لردن داها آرتیق‌دیر. آما هر نه‌دن آرتیق نیگرانلیق یارادان مساله، ایدزین سون ایل‌لرده قادین‌لار آراسیندا سرعت‌له یاییلماسی‌دیر.

نیویورک‌دا نئچه گون بوندان قاباق سونا چاتمیش "بیرلشمیش ملت‌لر ایدز کنفرانسی"ندا، بو مساله‌یه دقتی چکن بیرلشمیش ملت‌لر تشکیلاتینین باش دبیری، "کوفی عنان" بئله دئدی: «دونیا سطحینده جاوان قادین‌لار آراسیندا ایدز ویروسونون یاییلما سرعتی آرتماق حالیندادیر. ویروسا بولاشمیش قادین‌لارین سایی‌سی، کیشی‌لره گؤره ایکی برابر آرتیق دیر.»

ایدزین قادین‌لار آراسی سرعت‌له یاییلماسیندا جنسی خشونت‌لرین بؤیوک نقشی وار. بعضی آفریقا اؤلکه‌لرینده ایسه "نئچه آروادلیق" مریض‌چیلیگین یاییلماسین سرعت‌لندیریر. دونیانین بوتون اؤلکه‌لرینده روسپی‌لیک و مخدر ماده‌لرین استفاده‌سی، ویروسون یاییلماسینین لاپ اصلی عاملی‌ ساییلیر. بیرلشمیش ملت‌لرین ایدزله مبارزه برنامه‌سینین مدیری "پیتر پیوت"، بو وضعیتی بئله آچیق‌لاییر: «جنسی خشونت‌لر ایدز مریض‌لیگینین یاییلماسین آرتیریر. قادین‌لارا جنسی یاشاییشا گؤره دانیشماق ایجازه‌سی وئرمه‌ین فرهنگ‌لرین وار اولدوغو شرایط‌ده ایدز مریض‌لیگی‌ده اؤز حیاتینا دوام ائده‌جک.»

مریض‌لیگین یاخین گله‌جک‌ده قاباغینین آلینماسینا گؤره هئچ بیر نشانه گؤرسنمیر. حتی متخصص‌لر مریض‌لیگین گله‌جک ایل‌لرده خصوصا آسیا و شرقی اروپادا داها دا آرتیق یاییلاجاغینا احتمال وئریرلر. مریض‌لیگین یاییلماسیندا لاپ آرتیق ضرر گؤرن اؤلکه‌لر ده یوخسول اؤلکه‌لردیرلر. بو کنفرانس‌دا یوخسول اؤلکه‌لرده درمان اوچون لازیم اولان داوالارین تامین اولماماسینا اشاره ائدن "مرز تانیمایان دوکتورلار انجمنینین" عضوو "هانس ویرد" بئله دئدی: «هر مریضین درمان خرجی ایلده 5718 دلار دیر. برزیل، هندوستان یا تایلند کیمی اؤلکه‌لرده مریض‌لر بو هزینه‌نی تامین ائده‌بیلمیرلر.»

اچ.آی.وی 25 ایلین ایچینده 25 میلیون انسانین جانین آلیب. 40 میلیون انسانین‌دا بو ویروسا بولاندیغی تخمین وورولور. ویروس هر گون 11 مین انسانا سرایت ائدیر. بیرلشمیش ملت‌لرین 2001ده قویدوغو برنامه‌یه گؤره بو تشکیلات 2005ینجی ایلده 3 میلیون نفر ایدز مریض‌لیگینه مبتلا اولان‌لارا داوا وئرمه‌لی ایدی. آما "کوفی عنان‌"ین آچیق‌لادیغینا گؤره اونلار بو هدفه چاتا بیلمه‌ییب‌لر. بو گون یالنیز بیر میلیون انسانین ایدز درمانلاری تامین اولونور. ایندیسه آفریقانین جنوبوندا 26 میلیون ایدز مبتلاسی یاشاییر.

باشقا بیر یان‌دان اؤلکه‌لرین ایدزله مبارزه‌یه مناسب مالی منابع آییرمادیقلاری اوچون، بو مبارزه‌لر موفقیته ساری اوغراماییر. کنفرانس‌دا بو مساله‌یه دقتی چکه‌رک مریض‌لیگین قاباغینین آلینماسی یولدا، داها آرتیق مالی منابعین یارادیلماسینین اهمیتینه تاکید اولدو. بیرلشمیش ملت‌لرین ایدزله مبارزه برنامه‌سینین تخمین‌لرینه گؤره 2007ینجی ایلین‌ده ایدزله مقابله ائتمک اوچون 14 میلیارد یورو پولا احتیاج وار. آما بو کنفرانس‌دا مالی منابعین نئجه تامین اولماغی موضوع‌سوندا هئچ بیر توافق اله گلمه‌دی.
Helle Jeppesen / DW



http://www.irwomen.com/

                    بو قیزین بیر گوزللیینه باخین

توركيه نين يئني شعرينين اونجوسو 1902- نجي ايلده سالونيكا شهرينده دونيايا گلدي

1922- نجي ايلده درس اوخوماق ايچين موسكووايا گئديب اورانين بين الخلق

اونيورسيته سينه گيردي .

1924- نجي ايلده توركيه نين استقلال ساواشيندان سونرا  ، استانبولا  قايتدي نئچه دفعه

سولچو درگي لر له امك داشليق ائله مك ايتهامي ايله توتولدو  و بير دفعه حضور سوز اون

بئش ايل زيندانا محكوم اولدو.

سو"دئییبدیر منه اولده،آنام آب کی،یوخ

                                    "یوخو"اویرتدی اوشاقلیقدامنه،خواب کی،یوخ

ایلک دفعه کی،"چورک"وئردی منه نان دئمه دی

                                     ازلیندن منه "دوزدانه"، نمکدان  دئمه دی

آنام ،اختر دئمه یبدیرمنه،"اولدوز "دئییب او

                                     سو دوناندا،دئمه ییب یخدی بالا،"بوز"دئییب او

"قار" دئییب ،برف دئمه ییب،دست دئمه ییب"ال"دئییب او

                                    منه هئچواخت بیا سویله مه ییب،"گل"دئییب او

یاخشی خاطیرلاییرام،یاز گونو اخشام چاغی لار

                                     باغچانین گون باتانیندا کی،ایلیق گون یاییلار

گل:-دئیه ردی،-داراییم باشیوی ای نازلی بالام!

                                     گلمه سن گر،باجیوین آستاجا زولفون دارارام

او دئمه زدی کی ،-بیا شانه زنم بر سر تو

                                    گر نیایی بزنم شانه سر خواهر تو

بلی،داش یاغسادا گویدن،سن او سان من ده بویام

                                  وار سنین باشقا آنان،واردی منیم باشقا آنام

اوزومه مخصوص اولان باشقا ائلیم واردی منیم

                                 ائلیمه مخصوص اولان باشقا دیلیم واردی منیم

ایسته سن قارداش اولاق،بیر یاشایاق،بیرلیک ائدک

                                  وئریبن قول-قولا،بوندان سورا بیر یولدا گئدک

اولا،اوزگه کولک لرله گرک آخمایاسان 

                                  ثانیا،وارلیغیما،خالقیما خور باخمایاسان

یوخسا گر زور دئیه سن ملتیمی خوار ائده سن

                                   گون گلر،صفحه چونر،مجبور اولارسان گئده سن

    شعر:پروفسوردوکتور محمد تقی زهتابی(کیریشچی)

بير ضرب المثل بير ناغيل دير بير جمله ده،

بير آجي يا شيرين تجربه دير بير عومور ده ،

بير تاريخ دير بير كليمه ده ؛

آتالار سوزو عقلين گوزو    آنالار سوزو سوز لرين اوزو

بوندان سونرا آتالار سوزو بولومونو  تورکجه ، اینگیلیز جه  و فارسجا  ديللرينده

يازاجاغام بو آتا لار سوز لريني آقاي محبي نين  امثال و حكم  كيتابيندان آلميشام .

                              ***